valid XHTML 1.1     valid CSS 2  any browser

warto przeczytać


Nefryt i rodingit – klasyczne wystąpienia i nowe odkrycie w Nasławicach
zobacz duże zdjęcie - 600x450 - 61kB
Zawsze z przyjemnością jadę do kamieniołomu w Nasławicach. Dla kolekcjonera jest to zawsze gratka. I tym razem, w 2008 roku jechałem tam z wielką radością, zwłaszcza, że było to w doborowym towarzystwie członków Towarzystwa Miłośników Mineralogii przy Uniwersytecie Łódzkim. Nie przypuszczałem, że spotka mnie tam przygoda. Po prawie godzinnym łażeniu po wyrobisku wraz z przewodnikiem Krzysiem Sadowskim trafiliśmy pod ścianę wydobywczą. Tam jeden z nas zwrócił uwagę na olbrzymią bryłę nieznanej nam skały. Nasz przewodnik wziął młot i próbował odbić kawałek okazu. Gdy się zmęczył dzwonił do kogoś głośno wymieniając uwagi. Potem znów rozpoczynał znęcanie się nad kamorem. Jego determinację ujął na zdjęciu jeden z uczestników wyprawy. Okazem okazał się nefryt niedawno odkryty w kamieniołomie przez Krzysztofa Łobosa. To do niego dzwonił nasz przewodnik. Redakcja zawsze chce mieć informacje z pierwszej ręki, więc poprosiliśmy Krzysztofa Łobosa o krótki artykuł na ten temat. Chcecie, to przeczytajcie.


zobacz duże zdjęcie - 600x450 - 41kB
Nefryt podobnie jak rodingit to rzadko występujące w przyrodzie skały, które mogą posiadać walory kamieni ozdobnych bądź nawet jubilerskich. Powstanie obydwóch związane jest z serpentynitami. W naszym kraju najbardziej znane miejsce występowania nefrytu to nieczynny już kamieniołom serpentynitu w Jordanowie Śląskim k. Wrocławia. Tam został on po raz pierwszy na Dolnym Śląsku i najprawdopodobniej również w Europie zidentyfikowany i opisany w 1884 roku przez niemieckiego uczonego H. Traubego. Pod koniec XIX wieku rozpoczęto eksploatację nefrytu jordanowskiego. Powstało wówczas towarzystwo zajmujące się eksploatacją i przeróbką tej wartościowej skały.
Nefryt jordanowski towarzyszy skałom leukokratycznym (jasne skały bogate w zoizyt, granat, diopsyd etc.) tworzącym strefę o grubości około 0,5 metra. Obecnie można ją obserwować w ociosie zachodniej części wyrobiska. Przyjmuje się, że nefryt w Jordanowie Śląskim powstał w wyniku przeobrażenia serpentynitu pod wpływem intruzji skał pogabrowych przy jednoczesnym intensywnym oddziaływaniu procesów tektonicznych.

Występowanie nefrytu notowano także w Złotym Stoku. Co ciekawe, jego jakość porównywano ze znanymi nefrytami syberyjskimi. Okazy znane z tej lokalizacji miały jasnozieloną barwę ze spotykanym gdzieniegdzie odcieniem czerwonawym. Nefryt ten tworzył pasma o miąższości do 7 cm w skale diopsydowej. Znalezienie nefrytu w tej lokalizacji wydaje się być obecnie prawdziwym wyzwaniem. Podobnie chyba zresztą sprawy mają się w innych wzmiankowanych miejscach jego występowania – w Górach Izerskich w okolicy Koźmic (strefy kontaktowe granitoidów i serpentynitów). O ich własnościach gemmologicznych nic jednak nie wiadomo.

zobacz duże zdjęcie - 600x450 - 32kB
Rodingity to skały powstałe wskutek oddziaływania gorących roztworów, doprowadzających w strefy spękań serpentynitów krzemionkę oraz wapń. W efekcie następowały przeobrażenie serpentynitu w jasną skałę bogatą w krzemiany wapnia (zoizyt, wezuwian, diopsyd, grossular). Znane są także rodingity powstające z innych skał wyjściowych, a mianowicie z pochodnych skał gabrowych albo nawet plagiogranitów (granitów, w których skalenie reprezentują niemal wyłącznie plagioklazy). Interesujące jest to, że wszystkie te skały są przez geologów kojarzone ze skorupą typu oceanicznego i ich powstanie jest związane z przemianami skał ultrazasadowych w okolicach dna oceanicznego około 400 mln lat temu.

Nie wszystkie odmiany rodingitów mają walory kamieni ozdobnych. Większość z nich ma niepozorną, jasną barwę. Część jednak wykazuje zabarwienie od zielonego, przez różowe do fioletu. Skały tego typu, acz mocno spękane są w mniejszych fragmentach niezwykle piękne. Najczęściej tego typu odmiany rodingitów spotykane są w czynnym kamieniołomie serpentynitu w Nasławicach. Nieco podobne rodingity znane są z Jordanowa Śląskiego, Przemiłowa i innych miejsc na obszarze masywu serpentynitowego Gogołów – Jordanów. Także w Szklarach k. Ząbkowic Śląskich można spotkać wystąpienia rodingitów, dla których charakterystyczne są jasne barwy ze smugami zieleni i różu. Skały te mają bezspornie walory ozdobne.

W roku 2007 w kamieniołomie w Nasławicach natknąłem się w serpentynitach na towarzyszący rodingitom nefryt. Główną masę wystąpienia stanowił nieciekawy z uwagi na walory gemmologiczne – jasny i rozsypliwy rodingit składający się głównie z nierozpoznawalnych gołym okiem granatów oraz wtórnych węglanów. Ku brzegom wielkiego gniazda rodingitowego (do około 7 metrów średnicy), im bliżej serpentynitu, jasna skała staje się wyraźnie bardziej zielonawa, po czym przechodzi w masywny, biały rodingit z plamami i pasmami intensywnie zielonego nefrytu, aż w końcu w masywny nefryt. Łączna miąższość strefy rodingitowej ze smugami nefrytu oraz strefy nefrytowej wynosi nawet do 40-50 cm. Zewnętrzny kontakt nefrytu z serpentynitem jest ostry i czytelny. Towarzyszą mu liczne lustra tektoniczne i spękania wypełnione azbestem.

zobacz duże zdjęcie - 600x450 - 23kB
Jak wykazały analizy rentgenowskie, mikrosondowe oraz ramanowskie, nefryt nasławicki składa się głównie z aktynolitu (minerał z grupy amfiboli). Obecne są w nim także wrostki chromitu, granatu chromowego (zaw. Cr2O3 od 12 do 17%), a także piroksenu. Aktynolit jest miejscami wyraźnie wzbogacony w chrom (nawet do 0,94% wag.). Na ogół chaotycznie ułożone igiełkowate kryształki aktynolitu osiągają przeważnie długość 20-100 µm. Ciężar właściwy nefrytu został oznaczony na 3,13 g/cm3.

Walory kamieni jubilersko-ozdobnych w nowym wystąpieniu posiada biały rodingit z plamami i smugami szmaragdowozielonego nefrytu (barwa pochodzi od znacznej zawartości chromu) oraz sam nefryt, choć nie w całej masie. Znaczna część wydobywanych okazów cechuje się dosyć silnym spękaniem (roboty strzałowe) i stosunkowo mało atrakcyjną, zielonoszarą barwą. Takie zabarwienie jest szczególnie częste w bezpośrednim kontrakcie z serpentynitem. Najciekawsze są odmiany nefrytu pochodzące ze strefy kontaktu z masywnym, smugowanym bądź plamistym rodingitem. Barwa tej odmiany jest jasnozielona, często przechodząca w intensywną – trawiastozieloną. Płytki wycinane z tej odmiany są bardzo atrakcyjnym kamieniem jubilerskim. Generalnie nefryty z Nasławic są w swej masie znacznie jaśniejsze od tych spotykanych w Jordanowie Śląskim.

Niektóre partie nefrytu z Nasławic polerują się trudno, inne doskonale. Z kolei rodingit z przerostami nefrytu z tej lokalizacji jest nieznaną dotąd skałą o świetnych cechach kamienia ozdobnego. Biel kontrastuje tutaj z niemal szmaragdowozielonymi smugami i plamkami nefrytu, w których często tkwią ziarna chromitu. Skała ta jest podobnie jak nefryt trudna w cięciu i polerowaniu, lecz niezwykle efektowna jako materiał jubilerski.

Strefa nefrytowa w kamieniołomie w Nasławicach lokuje się w jego południowo-wschodniej części na dolnym poziomie w otoczeniu widocznych z daleka, jasnych gniazd rodingitu. Wcześniej w tej części wyrobiska spotykane były rodingity złożone głównie z różowego zoizytu bądź wezuwianu. Nie jest wykluczone, że strefa przeobrażonych serpentynitów z wystąpieniami rodingitów i nefrytu ciągnie się aż po Jordanów Śląski. Postępy w eksploatacji serpentynitu ze złoża w Nasławicach być może pozwolą w przyszłości zweryfikować tę tezę. Oby z pożytkiem dla kolekcjonerów i miłośników skał i minerałów.


Krzysztof Łobos


zobacz duże zdjęcie - 600x450 - 46kB
Krzysztof Łobos – ekonomista, nauczyciel akademicki, z zamiłowania i zgodnie z późniejszymi studiami - geolog i mineralog. Autor dwutomowej publikacji „Mineralogiczna panorama Dolnego Śląska” oraz doniesień naukowych o minerałach dolnośląskich, między innymi na temat kordierytu w Zimniku, gahnitu w Siedlimowicach, clausthalitu w Starym Julianowie, elbaitu w Górach Sowich oraz nefrytu w Nasławicach. Kolekcjoner i znawca polskich minerałów.


wydrukowano w gazecie targowej - październik 2009 "EXPRESS Interstone 2009"
do góry | powrótA TO HISTORIA • WARTO PRZECZYTAĆ • PYTANIE RETORYCZNE • RADY STARSZEGO KOLEGI