valid XHTML 1.1     valid CSS 2  any browser

warto przeczytać


Minerały, skały i skamieniałości w Polsce Środkowejstrona : 1/5
zobacz duże zdjęcie - 600x447 - 43kB
Kolekcjonerzy minerałów uważają na ogół, że Polska Środkowa jest obszarem wyjątkowo mało sprzyjającym ich pasji. Prawie nie ma tu odsłonięć skał starszych niż plejstoceńskie, a jeśli nawet pojawiają się miejscami wychodnie mezozoiku, to z reguły występują w nich skały osadowe, w których zróżnicowanie minerałów jest bardzo małe.

Może jednak warto odrzucić te stereotypy i spojrzeć na nasz region w trochę inny sposób. Fakt, że niemal całą jego powierzchnię pokrywają luźne skały osadowe – gliny, piaski, żwiry i muły, nie oznacza od razu, że po interesujące okazy trzeba koniecznie wybierać się w Sudety, czy Karpaty, a jeszcze lepiej gdzieś poza granice Polski. Dokładnie odwrotnie. To skandynawski lądolód, który co najmniej pięciokrotnie nasunął się z północy na nasz region, przyniósł mnóstwo interesujących skał, skamieniałości i minerałów. Wystarczy tylko chcieć po nie sięgnąć. Fragmenty skał przywleczone przez lodowiec określane są przez geologów jako eratyki (od erraticus = błądzący). Nie ma znaczenia, czy są to wielkie głazy, mające ponad 10 m średnicy, czy też drobne cząsteczki, które można dostrzec dopiero przy użyciu mikroskopu. W języku polskim zamiennie stosuje się również określenia „narzutniak” oraz „głaz narzutowy”. Na ogół jednak rozumie się pod tymi pojęciami tylko ziarna o stosunkowo dużych rozmiarach.

zobacz duże zdjęcie - 600x418 - 45kB
Niektóre głazy narzutowe pochodzą aż ze Skandynawii, inne z dzisiejszego dna Bałtyku, jeszcze inne przebyły znacznie krótszą drogę, ponieważ ich wychodnie znajdowały się w północnej Polsce. W związku z tym możliwe jest wyróżnienie bardzo wielu zróżnicowanych petrograficznie typów skał narzutowych.
Dla części eratyków możliwe jest dokładne określenie miejsca ich pochodzenia w Skandynawii lub na dnie Bałtyku. Dzięki nim można wyznaczyć obszar tworzenia się i rozwoju czaszy lodowej oraz drogę wędrówki lądolodu z północy. Skały takie zaliczane są do eratyków przewodnich. Mają one znaną i ściśle określoną wychodnię, są łatwo rozpoznawalne makroskopowo (gołym okiem) i na ogół dość często występują w osadach lodowcowych.

zobacz duże zdjęcie - 600x450 - 27kB
Eratyki, które zostały wchłonięte przez lądolód już na obszarze dzisiejszej Polski lub w południowej części niecki Bałtyku określane są jako skały lokalne, mimo że niektóre spośród nich mogły przewędrować nawet kilkaset km w drodze na nasz teren. Są wśród nich jednak i takie, które przebyły zaledwie kilkaset metrów, czy kilka kilometrów, jak np. fragmenty węgla brunatnego znajdowane w glinach w kopalniach odkrywkowych okolic Bełchatowa, Turku i Konina.
 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | następna strona »
do góry | powrótA TO HISTORIA • WARTO PRZECZYTAĆ • PYTANIE RETORYCZNE • RADY STARSZEGO KOLEGI