valid XHTML 1.1     valid CSS 2  any browser

warto przeczytać


Miejsca, które warto odwiedzić
zobacz duże zdjęcie - 600x450 - 33kB
Jednym z najciekawszych wystąpień mineralogicznych w polskich Sudetach jest stanowisko korundów (szafirów), w pegmatycie Kruczych Skał w Wilczej Porębie koło Karpacza. Jest to jedyne miejsce w Polsce, gdzie pozyskać można centymetrowej wielkości kryształy korundów zabarwione na niebiesko. Przesądza to o unikalności opisywanej lokalizacji w skali naszego kraju.

Krucze Skały to duża granitognejsowa skałka, położona na północno – zachodnim zboczu Kruczej Kopy, u wylotu Sowiej Doliny, na prawym brzegu potoku Płonicy. Budują ja gnejsy amfibolowe i biotytowe („granitognejsy”) przecięte żyłą pegmatytową, w której występują niebiesko zabarwione korundy (szafiry) wraz z całą gamą minerałów towarzyszących.

Opisywane pegmatyty udostępnione są dwiema niewielkimi sztolniami, będącymi pozostałościami po robotach górniczych prowadzonych w XVIII i XIX wieku. Dolna ma głębokość zaledwie kilku metrów, natomiast górna osiąga ok. 12 metrów długości i ok. 6 metrów szerokości. Na jej końcu znajduje się niewielki pionowy szybik łączący sztolnie z powierzchnią, częściowo zawalony dużymi blokami skalnymi.
Pozostałości eksploatowanej tu niegdyś żyły pegmatytowej, zbudowanej głównie z biało – różowych skaleni widoczne są na ścianach górnej sztolni.

zobacz duże zdjęcie - 600x450 - 44kB
W obrębie skaleniowego pegmatytu występują kuliste enklawy osiągające średnice do 30 cm zbudowane głównie ze skalenia potasowego (mikroklinu), łyszczyków (biotytu i muskowitu) oraz korundu i miejscami dumortierytu. Kryształy niebieskich korundów (szafirów) spotyka się w centralnych częściach enklaw, gdzie tkwią w skaleniowo – łyszczykowym tle. Obok nich, występuje tu cała gama innych minerałów, często rzadko spotykanych: anataz, beryl, brookit, dumortieryt, fluoryt, ilmenit, miki litonośne, rutyl, uraninit oraz produkty jego rozpadu (uranofan, uranopilit). Dodatkowo w partiach zewnętrznych enklaw, wzbogaconych w łyszczyki spotyka się apatyt, obok którego występują miki litonośne i uraninit.

Wyjątkowo, korundy znaleźć można poza opisywanymi owalnymi strefami („enklawami”). Współwystępują one wtedy często z fluorytem, ilmenitem i wymienionymi minerałami uranu. Opisane kryształy korundu ze stanowiska w Kruczych mają pokrój tabliczkowy lub słupkowy oraz charakterystyczny, lekko perłowy połysk na powierzchniach ścian. Osiągają średnio wielkość od submikroskopowej do 2 cm. Największe opisane okazy dochodziły do ok. 5 cm. Dominują odmiany korundu zabarwione na biało („leukoszafiry”) lub niebiesko („szafiry”). W tym ostatnim przypadku natężenie barwy jest bardzo zmienne. Spotyka się szafiry o zabarwieniu od lekko niebieskawego do intensywnie niebieskiego. Dla korundów z Kruczych Skał charakterystyczne jest plamiste zabarwienie. Na białawym, perłowym tle występują atramentowe kropki i plamki różnej wielkości. Ich kryształy są najczęściej słabo prześwięcające, ale z opisywanej lokalizacji opisywano również przeźroczyste szafiry i leukoszafiry.

zobacz duże zdjęcie - 600x450 - 37kB
Obecnie znalezienie korundów nie jest łatwe. Dlatego stanowią one wielki rarytas mineralogiczny, a znalezienie ładnego okazu to duże wyzwanie. Większość współcześnie pozyskanych korundów pochodziła z 20 – 60 cm warstwy gruzu pegmatytowego, zalęgającego u podnóża Kruczych Skał. Był on pozostałością po dawnych XIX wiecznych pracach eksploatacyjnych prowadzonych w żyłach pegmatytowych. Niewątpliwie warto odwiedzić opisaną lokalizację, uznaną już za klasyczną, ze względu na jej unikalny charakter oraz duże walory poznawcze i spróbować szczęścia przy poszukiwaniu szafirów….

Tekst Krzysztof Sadowski
Okazy szafirów z kolekcji autora, foto S. Madej

wydrukowano w gazecie targowej - październik 2008 "EXPRESS Interstone 2008"
do góry | powrótA TO HISTORIA • WARTO PRZECZYTAĆ • PYTANIE RETORYCZNE • RADY STARSZEGO KOLEGI