valid XHTML 1.1     valid CSS 2  any browser

warto przeczytać


Marsjańskie jagody
zobacz duże zdjęcie - 600x450 - 48kB
Misja pojazdów „Spirit” i „Opportunity” wystrzelonych w kierunku Marsa latem 2003 roku obejmowała między innymi poszukiwanie dowodów istnienia w przeszłości wody na powierzchni Czerwonej Planety, a także badanie geologiczne i chemiczne jej gruntu. Dodatkowym, a dla ludzi nie związanych z nauką, najważniejszym celem wysłania robotów było znalezienie na Marsie śladów życia.

Naukowcy na podstawie dotychczasowej wiedzy ustalili, że na równinie „Meridiani Planum” jest szansa na znalezienie hematytu. Minerał ten często na ziemi powstaje w mokrych środowiskach takich jak jeziora i gorące źródła. Potwierdzenie istnienia tego minerału w marsjańskim gruncie wskazywać by mogło, że kiedyś tam musiała istnieć woda w formie ciekłej. Tam też wylądował „Opportunity”. W niedługim czasie przekazane z Marsa obrazy pokazały powierzchnię planety pokrytą niezliczoną ilością sferycznych form, w tym regularnych kul. Zostały one nazwane „borówkami”. W Polsce używa się również nazwy ”jagody marsjańskie”.

zobacz duże zdjęcie - 250x250 - 19kB
Po pewnym czasie po zbadaniu składu chemicznego konkrecji na Ziemię dotarła informacja - jagody marsjańskie zbudowane są z hematytu! W podłożu stwierdzono jednocześnie duże ilości siarki i minerału jarozytu (siarczanu żelaza i potasu), który do powstania potrzebuje dużej ilości wody. Dalsze badania potwierdziły, że kiedyś na równinie tej skały wprost nasiąknięte były ciekłą wodą. Było jej na tyle dużo, że możliwe było wytrącenie się hematytu w „jagodach marsjańskich” jak również jarosytu.
Uczeni w ślad za tym wysunęli tezę, że zachodzi duże prawdopodobieństwo, że „Meridiani Planum” było miejscem, gdzie miało szansę powstać życie. Badania trwają i ostatni komunikat z 9 lutego 2006 roku brzmi: „Marsjańskie pojazdy eksploracyjne kontynuują misję, pomimo wskazywania oznak podeszłego wieku.” (pojazdy przetrwały na Marsie osiem razy dłużej niż zakładano w trakcie planowania wyprawy).

Po odkryciach konkrecji hematytowych na Marsie zaczęto je porównywać z tymi występującymi na Ziemi. Od setek lat Indianie Hopi (Moqui) znajdowali w południowej części stanu Utah w okolicach dzisiaj istniejącego Parku Narodowego Zion oraz Parku Stanowego - Śnieżny Kanion w piaskowcach Navajo, czyli w skałach osadowych, konkrecje zbudowane ze związków żelaza. Były one dla nich święte, bo ułatwiały kontakt z Bogiem. Stanowiły również nieodzowny element gier i zabaw.

Wśród tych „Kul Moqui”, bo tak się je często nazywa, można spotkać i takie, które swoimi wymiarami są porównywalne do tych znalezionych na Marsie. Ich wiek jest szacowany na 25 mln lat. Zbudowane są z limonitu, którego głównym składnikiem jest hematyt. Jest go trochę mniej niż w „jagodach marsjańskich”. Zdumiewające jest również podobieństwo skał (piaskowców), w których znajdowane są kule, do tych występujących na Marsie.
Dla wszystkich badających te konkrecje rzeczą bezdyskusyjną jest również fakt, że powstały one w środowisku wodnym.

Czy w takim środowisku powstały również „jagody marsjańskie” na Czerwonej Planecie?

W innym miejscu na Ziemi, w Republice Południowej Afryki po otrzymaniu informacji o odkryciu hematytowych kulek na Marsie przypomniano sobie, że w 1977 roku podczas cięcia skał pirofillitowych natrafiono na kulkę metalową o dużej twardości i idealnych kształtach. W niedługim czasie południowoafrykańscy górnicy odkryli ponad 200 takich kulek. Niektóre z tych kulek przecięto. Okazało się, że część z nich jest pełna, a część zbudowana jest z twardej powłoki zewnętrznej złożonej z żelaza i niklu, w środku której znajduje się gąbczasty, miękki materiał. Powłoka tych kul była nadzwyczaj twarda. Wiek kulek oszacowano na 3 miliardy lat!

zobacz duże zdjęcie - 275x250 - 31kB
Badania powierzchni Marsa przez wysłane tam roboty spowodowały, że zaczęto szperać w publikowanych dawniej wynikach badań naukowych dotyczących powstania sferoidalnych konkrecji. Ta dziedzina wiedzy dotychczas uznawana za marginalną, nagle stała się bardzo ważną. Jak przewidują naukowcy, być może odpowiedź na pytanie, jak powstały konkrecje na Ziemi umożliwi poznanie mechanizmów powstawania „jagód marsjańskich” na Marsie.

Znaleziono publikacje, na podstawie których można było przyjąć tezę, że pirofillit jest skałą metamorficzną, a nie osadową, jak niektórzy dotychczas sądzili. Na podstawie wyników badań przyjęto hipotezę powstania metalowych kul. Przemiany pierwotnych pyłów i lawy wulkanicznej następowały przy wysokim ciśnieniu i umiarkowanej temperaturze, a konkrecje pirytowe, które występowały w tym podłożu zamieniły się w getytowe. Ten zaś minerał pod wpływem warunków wchłonął inne wodorotlenki, które utwardziły zewnętrzną strukturę kulek, a część getytu zamieniła się w hematyt. Niestety nie mam informacji czy wierzchni materiał kulek jest minerałem czy też mieszaniną minerałów.
Jest jeszcze zasadnicze pytanie, skąd pojawiły się w pierwotnej skale pirytowe konkrecje? A może to ślady organizmów żywych, bakterii czy innych pierwotnych organizmów, które tworzyły kolonie w kształcie kuli, które ulegały spirytyzowaniu i po metamorfozie zamieniały się w twardą, zbudowaną ze związków żelaza strukturę.

Czy takie zjawiska mogły zajść na Marsie?

Badania „jagód marsjańskich”, jak i konkrecji z opisanych miejsc na Ziemi dają mocne podstawy do twierdzenia, że woda w stanie ciekłym była kiedyś na Marsie. Czas pokaże, czy badania ziemskich „jagód” ułatwią odpowiedź na drugie pytanie, czy na Marsie było życie? Chyba jednak z odpowiedzią będziemy musieli czekać na dalsze badania powierzchni Czerwonej Planety przez wysyłane tam sondy?

Ryszard Juśkiewicz
do góry | powrótA TO HISTORIA • WARTO PRZECZYTAĆ • PYTANIE RETORYCZNE • RADY STARSZEGO KOLEGI