valid XHTML 1.1     valid CSS 2  any browser

pytanie retoryczne


- Czy warto kolekcjonować skamieniałe drewno?strona : 2/2
Zakłócenia w procesie sylifikacji.

Tak przedstawiony proces zamiany organicznych szczątków drewna na produkty krystalizacji krzemionki jest idealnym obrazem przemian. Trudno sobie jednak wyobrazić, by procesy te przebiegały w takich, laboratoryjnych warunkach. Przecież w wodzie znajdować się mogły roztwory wapnia, żelazo w postaci tlenków i siarczków, związki manganu, miedzi i innych metali. W pierwszych etapach procesu sylifikacji w krzemionce mogą znaleźć się zanieczyszczenia węglowe (wówczas powstaje w drewnie lidyt), czy też zanieczyszczenia związkami ilastymi (wtedy drewno zamienia się w jaspis).
Różne też są „szkody” wywołane w tym procesie pomiędzy okresem powstawania kwasów humusowych, a zastąpieniem ich krzemionką. Różne są także szkody powstałe w wyniku mechanicznych uszkodzeń podczas tego procesu. Widoczne są one w znajdowanych okazach. Czasem jednak można znaleźć wręcz idealnie zachowane struktury drewna, łącznie z korą, rdzeniem oraz połączeniami pnia z gałązkami. W niewielu miejscach na świecie znaleziono całe skamieniałe lasy. Tam procesy niszczenia zachodziły w minimalnym stopniu, a zachowane okazy stanowią idealny materiał do badania minionych epok.
Innym procesem, który zakłóca opisywane procesy są ksylofagi, czyli szkodniki żywiące się drewnem, które zaczynają je uszkadzać przed dostaniem się go do wody. Wówczas powstają przepiękne okazy skamieniałego drewna z zachowanymi korytarzami korników, często z krystalizacją w ich wnętrzach (patrz zdjęcie).

Trzeba sobie jednocześnie zdać sprawę z tego, że barwa drewna nie ma nic wspólnego z naturalnym kolorem drzewa gdy rosło przed milionami lat. Jest to wynik, podobnie jak przy krystalizacji innych kryształów, obecności śladowych ilości związków metali, które znalazły się w roztworze krzemionki podczas procesu sylifikacji.
Gdy zakończy się proces zastępowania organicznych szczątków drewna krzemionką może nastąpić krystalizacja kwarcu lub innych minerałów na zewnątrz okazów. Dodaje to dodatkowo urody eksponatom i są one szczególnie poszukiwane przez kolekcjonerów. Często są to kryształy kalcytu, aragonitu, pirytu i minerałów żelaza (patrz zdjęcia).

Kiedy następowały te procesy?

Najstarsze okazy skamieniałego drewna pochodzą z Hamar Lambad z Maroka. Ich wiek oceniany jest na 380-372 mln lat (środkowy dewon). Najmłodsze kamienne drewno znaleziono w Dunarobba we Włoszech, którego wiek ocenia się na 40 tys. lat (czwartorzęd).

Dlaczego warto kolekcjonować skamieniałe drewno?

Po pierwsze, dlatego, że skamieniałe drewno można znaleźć wszędzie, w sąsiedniej żwirowni, na polach pośród kamieni narzutowych. Ja jeden ze swoich najlepszych okazów znalazłem w lesie, na piaszczystej drodze, gdy byłem na grzybach. Oczywiście są miejsca, gdzie występują ich większe ilości: podnóże Sudetów, Roztocze, okolice Opola, Kotlina Kłodzka, okolice Rybnika (Czerwionka), Tarnowa (Lichwin), hałdy w Nowej Rudzie, okolice Kwaczały i Regulic pod Krakowem, okolice Kielc. To tylko niektóre z tych lokalizacji.
Oprócz dawnych zatok, gdzie tworzyło się skamieniałe drewno (lokalizacje pierwotne), na skutek naturalnych procesów górotwórczych przemieszczeń lądów i działalności lodowców twarde kawałki kamiennego drewna zostały rozwleczone po różnych stronach świata (lokalizacje wtórne).
Po drugie, ze skamieniałego drewna można tworzyć kolekcje bardzo specjalistyczne. Oto kilka tytułów narzucających się wprost po przeczytaniu tego tekstu: „Gatunki skamieniałego drewna występujące na terenie Polski” (to temat z pogranicza petrografii z paleontologią), „Krystalizacje mineralogicznie w skamieniałym drewnie”, „Skamieniałe drewno jako surowiec jubilerski”, „Opale drzewne świata”, „Skamieniałe drewno żwirowni w …”
To tylko niektóre z propozycji.
Takie zbiory mają również szansę stać się pomocą naukową dla badaczy zajmujących się paleontologią, geologią, czy też petrografią, a w przyszłości zalążkiem kolekcji muzealnych.
Po trzecie, skamieniałe drewno jest po prostu ładne. I to jest chyba najważniejszy argument, że warto tworzyć jego kolekcje.


Ryszard Juśkiewicz
« poprzednia strona | 1 | 2 
do góryA TO HISTORIA • WARTO PRZECZYTAĆ • PYTANIE RETORYCZNE • RADY STARSZEGO KOLEGI